Worsteling met mannelijkheid

In dit artikel:

Schrijver-recensent bezocht twee actuele tentoonstellingen over mannelijkheid: “Beyond the Manosphere – Masculinities Today” in het Stedelijk Museum Amsterdam en “Ben ik mannelijk?” in Het Noordbrabants Museum in ’s‑Hertogenbosch. Beide exposities reageren op de manosphere — een online subcultuur die zich verzet tegen veranderende genderrollen en soms vijandig tegenover vrouwen staat — maar de manier waarop ze dat doen kon volgens de auteur niet verschillen zwaarder.

In ’s‑Hertogenbosch bleek de verwachting van een moraliserende, eendimensionale show ongegrond. De recensent trof er een speelse, esthetisch gedreven opzet: de vormgeving en opstelling (onder meer verzorgd door Tessa de Boer) nodigen uit tot het bevraagd en openbreken van starre mannelijkheidsbeelden. Kunstenaars als Bart Hess plaatsen materiaal en beeldtaal centraal; politieke lezing ontstaat er vaak intuïtief, niet als klaargezette boodschap. Gastcurator Roberto Luis Martins werkte aan kleur en dialoog tussen werken. Kortom: de tentoonstelling presenteert ideeën zonder die met dwingende vinger op te leggen, waardoor de individuele werken ruimte houden om complexiteit en ambiguïteit te tonen.

In Amsterdam is de toon anders: de Stedelijk‑tentoonstelling is explicieter politiek en scherper gekaderd. Tekstpanelen refereren direct aan thema’s als “trumpisme”, kolonialisme, macht en privilege, en de catalogus geeft veel ruimte aan theoretische stemmen (zoals Judith Butler en Hannah Black). Die nadruk op de maatschappelijke context werkt dubbel: het kan de urgentie van het onderwerp versterken, maar legt tegelijk een zware interpretatiekader over de kunstwerken, waardoor onbevangen kijken moeilijker wordt. De recensent waart zich daarmee onvrij en mist de gelaagdheid die kunst kan bieden.

Belangrijk in het verhaal is ook de communicatie rond de pers: aanvankelijk leken gesprekken met makers mogelijk, de Stedelijk‑persvoorlichting trok die medewerking later echter weer in zonder inhoudelijke verklaring. De schrijver ervaart dat als problematisch: wie kritisch wil kijken en vragen wil stellen, wordt buitengesloten. Dat onderstreept zijn wezenlijke punt: thematentoonstellingen lopen het risico kunst te reduceren tot activistisch manifest, of omgekeerd de kunst te laten dienen als instrument van een enkel standpunt. Het ene museum slaagt erin kunstenaars en publiek ruimte te geven voor nuance; het andere vervangt het ene keurslijf door een ander — iets wat, volgens de auteur, de kunst tekortdoet.