Zzp'er in de creatieve sector: 'Klanten vragen nooit of ik AI gebruik in mijn werk'

In dit artikel:

Kunstmatige intelligentie is in korte tijd doorgedrongen tot het werk van creatieve zelfstandigen. Grafisch ontwerper Albert Lammers gebruikt AI bijvoorbeeld voor offertes, klantcommunicatie, teksten en beeldgeneratie, maar maakt logo’s en verpakkingsontwerpen nog zelf. Ook muziekproducenten, animators, fotografen en stemacteurs zetten de technologie in.

Exacte cijfers ontbreken, maar beschikbare onderzoeken wijzen op een snelle groei. Uit een onderzoek van Knab onder tweeduizend zzp’ers blijkt dat in 2025 ruim de helft minstens één AI-tool gebruikte. In kunst en cultuur ging het om 54 procent en in media en communicatie om 63 procent. Volgens CBS en TNO investeerde een op de vijf zelfstandigen in creatieve beroepen de afgelopen twee jaar gericht in AI.

De belangrijkste redenen zijn snelheid en lagere kosten. Lammers kan voor ongeveer twintig euro per maand beelden maken waarvoor vroeger een fotograaf, stylist en volledige set nodig waren. Hij vermeldt het AI-gebruik in offertes en berekent de besparing door aan klanten, maar benadrukt dat zij betalen voor zijn ideeën, begeleiding en eindresultaat.

Veel andere makers zijn minder open. Copywriter Linde gebruikt AI soms alleen voor spelling, synoniemen of een eerste opzet, maar laat bij minder belangrijke of slecht betaalde opdrachten soms een volledig stuk door Claude maken. Ze neemt de tekst nooit ongewijzigd over en gebruikt haar eigen redactie om het resultaat scherper te maken. Daardoor kan een opdracht die vroeger twee uur kostte in twintig minuten klaar zijn. Ze vreest echter dat openheid opdrachtgevers ertoe aanzet haar prijs te verlagen, terwijl zij vindt dat klanten betalen voor de waarde van de tekst en niet voor het aantal gewerkte uren.

Volgens Kunstenbond-belangenbehartiger Peter van den Bunder is er geen eenvoudige grens voor wat makers moeten melden. AI kan een volledig product maken, maar ook slechts als hulpmiddel dienen, net zoals andere technieken waarvan makers hun werkwijze meestal niet toelichten. Advocaat en AI-specialist Julia van Leeuwen stelt dat er voor commerciële teksten voorlopig geen algemene wettelijke meldplicht geldt. Nieuwe Europese transparantieregels richten zich vooral op deepfakes en volledig door AI gemaakte teksten van algemeen belang, zoals nieuws. Wel kunnen reclameregels transparantie vereisen als het weglaten van AI-gebruik misleidend is.

De sector zal daarom zelf afspraken moeten maken in contracten en algemene voorwaarden, onder meer over de mate van AI-gebruik, aansprakelijkheid en auteursrecht. Dat laatste is omstreden omdat taalmodellen zijn getraind met grote hoeveelheden beschermd werk, terwijl volledig of grotendeels AI-gemaakt materiaal doorgaans geen auteursrechtelijke bescherming krijgt wegens het ontbreken van menselijke creativiteit.

De deskundigen verwachten uiteindelijk regulering en normalisering. Waarschijnlijk ontstaat een markt met een goedkopere, deels door AI gemaakte variant naast een duurdere volledig menselijke versie. Daarvoor moeten klanten wel bereid zijn de meerwaarde van menselijk werk eerlijk te betalen.